Depresja w ciąży: objawy, diagnoza i leczenie

Zdjęcie: MART PRODUCTION / Pexels

Podczas wizyty pada pytanie o sen. Odpowiadasz, że budzisz się nad ranem, ale przecież w ciąży wiele osób śpi gorzej. Nie wspominasz, że od kilku tygodni prawie nic nie cieszy, trudno odpisać bliskim, a przed każdym badaniem pojawia się myśl: „i tak sobie nie poradzę”.

Część objawów depresji nakłada się na fizjologiczne doświadczenia ciąży. Zmęczenie, zmiana apetytu czy senność same w sobie nie przesądzają o rozpoznaniu. Znaczenie ma cały obraz: utrata zainteresowań, obniżony nastrój, poczucie winy, czas trwania oraz wpływ trudności na codzienne funkcjonowanie.

Depresja w ciąży: czym różni się od gorszego samopoczucia?

Depresja w ciąży, nazywana też depresją przedporodową lub antenatalną, jest epizodem depresyjnym występującym podczas ciąży. Nie stanowi odrębnej diagnozy tylko dlatego, że pojawiła się w tym okresie. Ciąża zmienia jednak sposób oceny objawów, ryzyka i możliwości leczenia.

Gorszy dzień, rozdrażnienie po nieprzespanej nocy albo lęk przed badaniem mogą minąć po odpoczynku lub rozmowie. W depresji trudności są bardziej uporczywe. Przez większość dni pojawia się obniżony nastrój albo wyraźna utrata zainteresowań, a codzienne sprawy zaczynają kosztować nieproporcjonalnie dużo wysiłku.

W kryteriach epizodu depresyjnego uwzględnia się zwykle objawy trwające co najmniej dwa tygodnie. Nie trzeba jednak czekać do konkretnego dnia, jeśli stan szybko się pogarsza, pojawiają się myśli o śmierci lub przestajesz wykonywać podstawowe czynności.

Objawy depresji w ciąży

Depresja nie zawsze wygląda jak stały płacz. U części osób dominuje zobojętnienie, drażliwość lub silny lęk. Możliwe objawy obejmują:

• utrzymujący się smutek, pustkę albo poczucie beznadziei;
• wyraźnie mniejsze zainteresowanie tym, co wcześniej było ważne;
• silne poczucie winy, bezwartościowości lub nieadekwatności;
• trudność w koncentracji i podejmowaniu prostych decyzji;
• wycofanie z kontaktu z bliskimi;
• zmianę snu, apetytu i energii większą, niż można wyjaśnić samym przebiegiem ciąży;
• myśli o śmierci, zniknięciu lub zrobieniu sobie krzywdy.

Nie każda osoba będzie doświadczać wszystkich objawów. Lęk i depresja mogą występować razem. Warto powiedzieć specjaliście również o napadach paniki, natrętnych myślach, używaniu alkoholu lub leków bez uzgodnienia oraz o okresach nietypowo wysokiej energii i małej potrzeby snu. Te informacje pomagają w różnicowaniu, między innymi z chorobą afektywną dwubiegunową.

Depresja w 1., 2. i 3. trymestrze ciąży

Depresja może pojawić się w każdym trymestrze. Nie ma jednego tygodnia, w którym objawy są „typowe” albo diagnostyczne.

W pierwszym trymestrze nudności, senność i zmęczenie mogą utrudniać rozpoznanie zmiany psychicznej. Pomocne jest pytanie nie tylko o ciało, ale też o zainteresowania, nadzieję i poczucie własnej wartości.

W drugim trymestrze otoczenie może oczekiwać poprawy samopoczucia. Jeśli ona nie nadchodzi, łatwo dołączyć do objawów ocenę: „powinnam już czuć się lepiej”. Taka presja nie mówi nic o ciężkości ani prawdziwości problemu.

Depresja w 3. trymestrze ciąży może splatać się z lękiem przed porodem, trudnościami ze snem, bólem i obawą o opiekę nad dzieckiem. W tym okresie szczególnie przydatny jest plan ciągłości wsparcia na czas porodu i pierwszych tygodni po nim.

Co zwiększa ryzyko depresji ciążowej?

Najczęściej nie da się wskazać jednej przyczyny. Ryzyko może być większe przy wcześniejszej depresji, chorobie afektywnej dwubiegunowej, zaburzeniach lękowych, traumie, utracie ciąży lub innych trudnych doświadczeniach okołoporodowych.

Znaczenie ma też obecna sytuacja: przemoc, brak wsparcia, konflikt w relacji, problemy finansowe, komplikacje medyczne, nieplanowana ciąża, izolacja i opieka nad innymi osobami. Są to czynniki ryzyka, a nie dowód, że depresja na pewno się rozwinie.

Lekarz może również sprawdzić możliwe przyczyny somatyczne lub współwystępujące problemy, na przykład zaburzenia tarczycy, niedokrwistość, ból czy nasilone zaburzenia snu. Samodzielne przypisanie wszystkiego „hormonom” może opóźnić pomoc.

Jak wygląda diagnoza depresji w ciąży?

Ocena zaczyna się od rozmowy o czasie trwania objawów, funkcjonowaniu, historii leczenia i bezpieczeństwie. Specjalista może zapytać o wcześniejsze epizody depresji, okresy podwyższonego nastroju, przyjmowane leki, choroby somatyczne oraz dostępne wsparcie.

W przygotowaniu do wizyty pomagają cztery informacje:

1. Od kiedy zauważasz zmianę i czy są dni wyraźnie lepsze.
2. Co stało się trudne w jedzeniu, śnie, higienie, pracy lub opiece nad innymi.
3. Czy pojawiają się myśli o śmierci lub zrobieniu sobie krzywdy.
4. Jakie leki i suplementy obecnie przyjmujesz oraz co pomagało wcześniej.

EPDS jest przesiewem, nie diagnozą

Edynburska Skala Depresji Poporodowej (EPDS) może być używana zarówno po porodzie, jak i w ciąży. Dziesięć pytań dotyczy samopoczucia w ostatnich siedmiu dniach. Wynik pomaga zdecydować, czy potrzebna jest dalsza ocena, ale sam nie rozpoznaje depresji.

Możesz wykonać test EPDS online i zabrać wynik na konsultację. Odpowiedź wskazująca na myśli o zrobieniu sobie krzywdy wymaga kontaktu z profesjonalną pomocą niezależnie od sumy punktów.

Jak leczyć depresję w ciąży?

Plan zależy od nasilenia objawów, bezpieczeństwa, preferencji, wcześniejszej historii leczenia i etapu ciąży. NICE zaleca omawianie zarówno korzyści, jak i ryzyka każdej opcji, w tym ryzyka pozostawienia depresji bez leczenia.

Psychoterapia i interwencje psychologiczne

W łagodnej i umiarkowanej depresji można rozważyć prowadzoną samopomoc lub psychoterapię. W wytycznych wymieniane są między innymi terapia poznawczo-behawioralna i terapia interpersonalna. Wybór nurtu powinien uwzględniać dostępność, wcześniejsze doświadczenia i obraz problemu.

Psychoterapia może pomóc przyjrzeć się poczuciu winy, lękowi, zmianie roli, relacjom oraz sposobom proszenia o pomoc. Nie zastępuje jednak konsultacji lekarskiej, jeśli objawy są ciężkie, pojawiają się objawy psychotyczne lub duże ryzyko samobójcze.

Codzienne wsparcie

Regularne jedzenie, sen, bezpieczny ruch i kontakt z życzliwą osobą mogą wspierać leczenie, ale nie powinny być przedstawiane jako wystarczające lekarstwo. W depresji wykonanie nawet prostego planu może być trudne. Bliska osoba może pomóc konkretnie:

„Zrobię dziś zakupy i zadzwonię jutro o 10:00. Czy chcesz, żebym pomogła Ci umówić wizytę?”

Przy przemocy lub kontroli w relacji priorytetem jest bezpieczeństwo. Standardowa rozmowa z partnerem czy wspólna terapia nie zawsze są wtedy właściwym pierwszym krokiem.

Zdjęcie: Klaus Nielsen / Pexels

Leki przeciwdepresyjne w ciąży

Leczenie farmakologiczne może być rozważane, szczególnie przy depresji umiarkowanej lub ciężkiej, wcześniejszej dobrej odpowiedzi na lek albo dużym ryzyku nawrotu. Decyzję podejmuje lekarz wspólnie z pacjentką po omówieniu dostępnych danych, niepewności i ryzyka nieleczonej choroby.

Nie każdy lek ma ten sam profil bezpieczeństwa. Znaczenie mają dawka, wcześniejsza odpowiedź, inne choroby i etap ciąży. Nie rozpoczynaj, nie odstawiaj i nie zmniejszaj dawki samodzielnie. Nagłe odstawienie może spowodować objawy odstawienne i nawrót. Jeśli dowiadujesz się o ciąży podczas leczenia, skontaktuj się z prowadzącym lekarzem zamiast czekać do kolejnej rutynowej wizyty.

Czy depresja w ciąży może wpłynąć na dziecko?

Badania obserwacyjne pokazują związki między depresją w ciąży a niektórymi niekorzystnymi wynikami położniczymi. Interpretacja jest trudna, ponieważ znaczenie mogą mieć jednocześnie stres, choroby somatyczne, używki, przemoc, sytuacja społeczna i dostęp do opieki. Związek statystyczny nie oznacza, że depresja u konkretnej osoby spowoduje powikłanie.

Straszenie konsekwencjami może zwiększyć poczucie winy i utrudnić proszenie o pomoc. Bardziej użyteczne jest wspólne zaplanowanie leczenia, kontroli położniczych oraz wsparcia po porodzie. Celem jest ochrona zdrowia osoby w ciąży i dziecka, bez obietnicy całkowitego wyeliminowania ryzyka.

Kiedy potrzebna jest pilna pomoc?

Skontaktuj się pilnie z pomocą, jeśli pojawiają się:

• zamiar lub plan zrobienia sobie krzywdy;
• poczucie, że nie możesz zapewnić sobie bezpieczeństwa;
• omamy, urojenia, silne splątanie lub utrata kontaktu z rzeczywistością;
• gwałtowne pobudzenie, bardzo mała potrzeba snu i zachowania ryzykowne;
• zagrożenie ze strony innej osoby.

W bezpośrednim zagrożeniu dzwoń pod 112 albo jedź na najbliższy SOR lub izbę przyjęć psychiatryczną. Całodobowe Centrum Wsparcia dla dorosłych działa pod numerem 800 70 2222. Telefon 116 123 i serwis 116sos.pl zapewniają wsparcie emocjonalne osobom dorosłym w kryzysie.

Nie zostawaj sama, jeśli obawiasz się, że możesz zrobić sobie krzywdę. Poproś zaufaną osobę, by została z Tobą i pomogła skontaktować się z pomocą.

Pierwsza rozmowa o samopoczuciu

Jeśli trudno opowiedzieć wszystko, zacznij od jednego zdania: „Od kilku tygodni prawie nic mnie nie cieszy i coraz trudniej mi funkcjonować”. Możesz powiedzieć je ginekologowi, położnej, lekarzowi rodzinnemu, psychologowi lub psychiatrze. Nie trzeba najpierw udowodnić, że objawy są wystarczająco ciężkie.

Polecany materiał

Przewodnik WHO o włączaniu zdrowia psychicznego do opieki nad matką i dzieckiem pokazuje, dlaczego pytania o samopoczucie powinny być częścią zwykłej opieki w ciąży i po porodzie, a nie osobnym tematem poruszanym dopiero w kryzysie.

Konsultacja w okresie ciąży

Podczas pierwszej konsultacji psychologicznej możesz omówić czas trwania objawów, codzienne funkcjonowanie i dotychczasowe leczenie. Jeśli potrzebna będzie ocena lekarska, psycholog może wskazać dalszą ścieżkę. Centrum nie powinno obiecywać specjalizacji okołoporodowej konkretnej osoby bez potwierdzenia jej kwalifikacji.

Powiązane artykuły

• Depresja poporodowa: objawy, wsparcie i leczenie
• Edynburska Skala Depresji Poporodowej: wynik i dalsze kroki
• Psycholog okołoporodowy: kim jest i jak pomaga
• Depresja: objawy, diagnoza i leczenie