Kryzys emocjonalny i kryzys psychiczny: objawy i kiedy szukać pomocy

Zdjęcie: RDNE Stock project / Pexels

Telefon leży na stole, ale trudno zdecydować, do kogo zadzwonić. Od rana nie udało Ci się zjeść, a myśl o załatwieniu jednej sprawy urasta do rozmiaru zadania nie do wykonania. Kryzys nie zawsze wygląda jak widoczna rozpacz. Czasem jest płaczem i pobudzeniem, a czasem ciszą, odrętwieniem i mechanicznym wykonywaniem obowiązków.

Czym jest kryzys emocjonalny lub kryzys psychiczny?

Oba określenia są używane do opisania stanu, w którym wydarzenie albo nagromadzenie obciążeń przekracza aktualne zasoby osoby. Nie są samodzielną diagnozą. Kryzys może pojawić się po stracie, rozstaniu, przemocy, wypadku, diagnozie choroby, zmianie pracy lub długotrwałym przeciążeniu. To samo zdarzenie nie wywoła jednak takiej samej reakcji u wszystkich.

Rozdzielenie „kryzysu emocjonalnego” i „psychicznego” nie jest ostre. Ważniejsze od etykiety są pytania: czy osoba jest bezpieczna, czy zachowuje kontakt z rzeczywistością, czy potrafi zadbać o podstawowe potrzeby i czy może skorzystać ze wsparcia.

Kryzys emocjonalny: objawy, które można zauważyć

Objawy kryzysu psychicznego mogą zmieniać się w ciągu dnia. Często pojawia się kilka z poniższych zmian:

• poczucie przytłoczenia, bezradności albo intensywny lęk;
• odrętwienie emocjonalne, pustka lub wrażenie działania „na autopilocie”;
• trudność z koncentracją, planowaniem i podejmowaniem prostych decyzji;
• bezsenność, nadmierna senność, brak apetytu albo jedzenie bez kontroli;
• wycofanie z kontaktu lub przeciwnie, silne pobudzenie i drażliwość;
• sięganie po alkohol lub inne substancje, żeby zmniejszyć napięcie;
• zaniedbywanie leków, higieny, posiłków lub obowiązków związanych z bezpieczeństwem.

Pojedynczy objaw nie mówi, jaka jest jego przyczyna. Podobne trudności mogą występować przy depresji, zaburzeniach lękowych, PTSD, chorobach somatycznych, działaniu substancji lub niewyspaniu. Jeśli stan się utrzymuje albo narasta, potrzebna jest ocena specjalisty. Pomocne rozróżnienie znajdziesz też w artykule kryzys czy depresja.

Co zrobić w pierwszych godzinach kryzysu?

W silnym napięciu nie trzeba rozwiązać całej sytuacji. Celem jest zmniejszenie ryzyka i odzyskanie odrobiny orientacji.

1. Sprawdź bezpieczeństwo. Czy pojawiają się myśli o samobójstwie, samouszkodzeniu, skrzywdzeniu kogoś albo poczucie utraty kontroli?
2. Skontaktuj się z jedną osobą. Możesz powiedzieć: „Jest mi teraz trudno. Czy możesz zostać ze mną przez telefon albo przyjechać?”.
3. Odłóż decyzje, których nie trzeba podejmować dziś. Dotyczy to także prowadzenia samochodu, jeśli trudno się skupić, oraz używania alkoholu.
4. Zadbaj o minimum fizyczne. Woda, prosty posiłek, przyjęcie stałych leków zgodnie z zaleceniem i spokojniejsze miejsce mogą ułatwić kolejny krok.
5. Ustal następny kontakt. Zadzwoń do lekarza, psychologa, centrum interwencji kryzysowej albo całodobowej linii wsparcia.

Nie każda technika oddechowa pomaga każdej osobie. Jeśli skupianie się na ciele zwiększa lęk lub przywołuje traumatyczne wspomnienia, można zamiast tego rozejrzeć się po pomieszczeniu, nazwać widoczne przedmioty i utrzymać kontakt z życzliwą osobą.

Kiedy potrzebna jest natychmiastowa pomoc?

Zadzwoń pod 112 lub jedź na najbliższy SOR albo izbę przyjęć szpitala psychiatrycznego, gdy:

• istnieje bezpośrednie ryzyko samobójstwa lub samouszkodzenia;
• osoba ma plan odebrania sobie życia, dostęp do środków albo zaczęła się żegnać;
• doszło do zatrucia, przedawkowania lub poważnego urazu;
• osoba jest silnie zdezorientowana, nie ma kontaktu z rzeczywistością lub nie jest w stanie zadbać o podstawowe bezpieczeństwo;
• zachowanie zagraża innym.

Jeśli możesz zrobić to bez narażania siebie, zostań z osobą do czasu uzyskania pomocy i ogranicz dostęp do niebezpiecznych przedmiotów lub substancji. Pytanie wprost „Czy myślisz o odebraniu sobie życia?” nie podsuwa takiego pomysłu. Pozwala ustalić, czy potrzebna jest pilna interwencja.

Dorośli w kryzysie mogą także skorzystać z bezpłatnego Telefonicznego Centrum Wsparcia 800 70 2222, dostępnego całodobowo. Numer 116 123 oraz platforma 116sos.pl oferują wsparcie dla osób dorosłych. Dostępność usług warto sprawdzać na oficjalnych stronach.

Jak pomóc bliskiej osobie w kryzysie?

Zdjęcie: Edmond Dantès / Pexels

Zamiast zapewnienia „wszystko będzie dobrze” lepiej powiedzieć: „Widzę, że jest Ci bardzo trudno. Chcę zrozumieć, czego potrzebujesz teraz”. Słuchaj bez przesłuchiwania i bez wymuszania szczegółów.

Pomoc może być konkretna: przygotowanie jedzenia, opieka nad dzieckiem, znalezienie numeru do placówki, towarzyszenie w drodze lub przejęcie jednego pilnego obowiązku. Nie obiecuj zachowania tajemnicy, gdy zagrożone jest życie. W takiej sytuacji kontakt z pomocą jest ważniejszy niż obawa, że osoba się zdenerwuje.

Interwencja kryzysowa, psychoterapia czy psychiatra?

Interwencja kryzysowa koncentruje się na bezpieczeństwie, stabilizacji i najbliższych decyzjach. Nie ma jednej obowiązkowej liczby spotkań. Psychoterapia może być kolejnym etapem, gdy potrzebna jest dłuższa praca nad skutkami wydarzenia, nawrotami trudności lub wcześniejszymi doświadczeniami.

Konsultacja psychiatryczna jest szczególnie ważna przy objawach psychotycznych, znacznej dezorganizacji, długotrwałym braku snu, nasilonej depresji, podejrzeniu manii albo wtedy, gdy trzeba ocenić leczenie farmakologiczne. Leki dobiera i monitoruje lekarz.

FAQ

Konsultacja w kryzysie

Jeśli sytuacja nie wymaga pomocy alarmowej, podczas konsultacji psychologicznej można omówić bezpieczeństwo, najpilniejsze potrzeby i dalszą formę wsparcia. Empatyczni nie zastępują numeru alarmowego ani całodobowego centrum interwencji.