DIVA-5 i diagnoza ADHD u dorosłych: jak wygląda wywiad?

Zdjęcie: Kampus Production / Pexels

Przed spotkaniem próbujesz przypomnieć sobie szkołę podstawową. Czy gubienie zeszytów zdarzało się częściej niż rówieśnikom? Czy zaczęte zadania pozostawały niedokończone, czy po prostu nie były interesujące? Po wielu latach takie pytania mogą brzmieć zaskakująco szczegółowo.

Właśnie dlatego DIVA-5 nie jest formularzem, który zdaje się albo oblewa. To ustrukturyzowany wywiad prowadzony przez przygotowanego specjalistę. Pomaga przejść przez kryteria ADHD w sposób uporządkowany i osadzić odpowiedzi w konkretnych sytuacjach z dzieciństwa oraz dorosłego życia. Sam wywiad jest jednym z etapów, a całość opisujemy w tekście o przebiegu diagnozy ADHD.

Czym jest DIVA-5?

DIVA-5, czyli Diagnostic Interview for ADHD in Adults, została opracowana przez DIVA Foundation. Narzędzie pomaga specjaliście systematycznie omówić osiemnaście kryteriów objawowych opisanych w DSM-5: dziewięć związanych z nieuwagą oraz dziewięć dotyczących nadruchliwości i impulsywności.

Przy każdym obszarze rozmowa dotyczy dwóch okresów:

• obecnego funkcjonowania w dorosłości;
• zachowań występujących w dzieciństwie.

Pytania są uzupełnione przykładami. Nie służą one do podpowiadania właściwej odpowiedzi, ale do przełożenia ogólnego kryterium na codzienne sytuacje. „Trudność z utrzymaniem uwagi” może bowiem oznaczać coś innego podczas zebrania, prowadzenia samochodu, czytania umowy lub wykonywania rutynowego zadania.

Jak wygląda rozmowa podczas wywiadu?

Specjalista nie powinien poprzestać na odpowiedzi „często” albo „rzadko”. Zwykle dopytuje o sytuację, częstotliwość, czas trwania i konsekwencje. Może zapytać, jak często gubisz potrzebne przedmioty, co dzieje się z zadaniem po przerwaniu oraz czy podobny wzorzec pojawia się w domu i pracy.

Rozmowa o dzieciństwie nie polega wyłącznie na szukaniu szkolnych uwag. Nie każda osoba z ADHD sprawiała problemy na lekcji, a część wypracowała sposoby kompensowania trudności. Liczą się informacje z różnych obszarów: organizowania nauki, relacji z rówieśnikami, wykonywania domowych obowiązków czy regulowania aktywności.

Cztery obszary rozmowy diagnostycznej

1. 01

   Obecne trudności

   Konkretne sytuacje związane z uwagą, organizacją, impulsywnością lub aktywnością w dorosłym życiu.

2. 02

   Dzieciństwo i rozwój

   Podobne zachowania przed 12. rokiem życia, przebieg nauki oraz informacje dostępne z wcześniejszych lat.

3. 03

   Wpływ na funkcjonowanie

   Konsekwencje w pracy, nauce, relacjach, domu, finansach albo odpoczynku, a nie sama obecność cechy.

4. 04

   Spójność informacji

   Porównanie przykładów z różnych okresów i źródeł oraz zaznaczenie miejsc, w których dane są niepełne.

Dokładny przebieg i liczba spotkań zależą od standardu placówki oraz indywidualnej sytuacji osoby badanej.

Zdjęcie: cottonbro studio / Pexels

Czy trzeba pamiętać całe dzieciństwo?

Nie. Pamięć autobiograficzna jest niepełna, a wiele osób nie ma dostępu do świadectw lub nie może porozmawiać z rodzicami. Warto powiedzieć o tym na początku procesu. Brak dokumentów nie powinien być automatycznie traktowany jako dowód przeciwko ADHD.

Jeśli masz taką możliwość, przed spotkaniem możesz:

• przejrzeć świadectwa, zeszyty albo wcześniejsze opinie psychologiczne;
• zapytać bliską osobę o konkretne zachowania, zamiast o ogólną ocenę „czy byłem grzecznym dzieckiem?”;
• zapisać sytuacje z różnych etapów edukacji;
• zaznaczyć, czego nie pamiętasz lub czego nie da się potwierdzić.

Osoba bliska może być dodatkowym źródłem informacji, ale jej relacja również ma ograniczenia. Rodzic mógł nie widzieć trudności występujących w szkole, a partner nie zna dzieciństwa osoby badanej. Specjalista zestawia dostępne dane zamiast uznawać jedno źródło za bezwzględnie rozstrzygające.

Czego DIVA-5 nie sprawdza?

Według informacji DIVA Foundation wywiad skupia się na podstawowych objawach ADHD wymaganych przez DSM-5. Nie jest pełnym wywiadem dotyczącym wszystkich innych problemów psychicznych. Nie zastępuje również oceny stanu somatycznego.

To ważne, ponieważ podobne trudności mogą występować przy zaburzeniach snu, depresji, lęku, używaniu substancji, przewlekłym stresie albo innych trudnościach neurorozwojowych. ADHD może też z nimi współwystępować. Celem różnicowania nie jest więc znalezienie jednej etykiety za wszelką cenę, lecz sprawdzenie, które wyjaśnienie najlepiej pasuje do całej historii i jakiego wsparcia potrzeba.

DIVA-5 jest częścią diagnozy, nie całą diagnozą

Wywiad DIVA-5 porządkuje

• objawy ADHD obecne w dzieciństwie i dorosłości
• przykłady zachowań związanych z kryteriami DSM-5
• wpływ trudności na różne obszary życia

Szersza ocena powinna uwzględnić

• stan psychiczny i możliwe trudności współwystępujące
• zdrowie, sen, używane substancje i przyjmowane leki
• potrzeby, zasoby oraz cel, dla którego prowadzona jest diagnoza

Jak przygotować przykłady do wywiadu?

Nie ucz się kryteriów na pamięć. Bardziej pomocne będzie zapisanie kilku sytuacji według prostego schematu:

1. Co dokładnie miało się wydarzyć?
2. Co zrobiłaś lub zrobiłeś?
3. Jak często sytuacja się powtarza?
4. Jaka była jej konsekwencja?
5. Czy podobny wzorzec pojawia się także gdzie indziej?

Zamiast „mam problemy z organizacją” można zapisać: „W ubiegłym miesiącu dwukrotnie pomyliłam godziny spotkań, mimo że oba były w kalendarzu. Podobnie zdarza mi się przy wizytach i terminach opłat”. Specjalista nadal będzie dopytywać, ale taki przykład ułatwia rozmowę.

Nie próbuj także przedstawiać wyłącznie sytuacji przemawiających za ADHD. Informacja, że w określonych warunkach trudność znika lub wyraźnie się zmniejsza, może być diagnostycznie równie przydatna.

Co dzieje się po wywiadzie?

DIVA-5 nie musi kończyć całego procesu. Specjalista zestawia informacje z wywiadu z historią rozwojową, oceną funkcjonowania, stanem psychicznym i innymi dostępnymi danymi. Może potrzebować kolejnej rozmowy, dodatkowych kwestionariuszy albo konsultacji lekarskiej.

Omówienie wyniku powinno wyjaśniać, jakie dane przemawiają za rozpoznaniem lub przeciwko niemu, czego nie udało się ustalić i jakie są możliwe dalsze kroki. Jeśli rozważane jest leczenie farmakologiczne, decyzję podejmuje lekarz po własnej ocenie medycznej.

Aktualny przebieg procesu stosowanego przez Centrum Empatyczni, lokalizacje i ceny znajdują się na stronie diagnozy ADHD u dorosłych. Informacje o wyborze placówki opisujemy w osobnym artykule gdzie zrobić diagnozę ADHD w Krakowie i okolicy. Jeśli dopiero zastanawiasz się nad znaczeniem wyniku kwestionariusza, zacznij od tekstu test ADHD online a profesjonalna diagnoza.

Przed rozpoczęciem procesu warto zadać placówce jedno konkretne pytanie: „Co poza wywiadem dotyczącym objawów będzie uwzględnione w ocenie?”. Odpowiedź pomaga sprawdzić, czy diagnoza obejmuje szerszy kontekst, a nie tylko przejście przez formularz.

FAQ o wywiadzie DIVA-5

Treść ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem, psychologiem ani psychoterapeutą. W sytuacji zagrożenia życia zadzwoń pod 112.