Porady Dzieci
Zdjęcie: Karolina Grabowska / Kaboompics / Pexels
W skrócie
Zaburzenia odżywiania nie zawsze wiążą się z niedowagą, a narzędzie przesiewowe nie zastępuje diagnozy. Niepokojące są między innymi szybka zmiana masy ciała, ograniczanie jedzenia, napady utraty kontroli, wymioty lub środki przeczyszczające, kompulsywny ruch, wycofanie z posiłków i pogorszenie zdrowia. Ocena powinna objąć stan somatyczny i psychiczny oraz odbywać się możliwie szybko.
Nastolatek przestaje siadać z rodziną do kolacji. Mówi, że jadł wcześniej, coraz częściej ćwiczy wieczorem i denerwuje się, gdy plan posiłku się zmienia. Każda z tych rzeczy osobno może mieć inne wyjaśnienie. Ich narastający zestaw wymaga jednak spokojnej rozmowy i profesjonalnej oceny.
Nie czekaj na „wygląd osoby chorej”. Anoreksja atypowa, bulimia i zaburzenie z napadami objadania się mogą występować przy masie ciała mieszczącej się w typowym zakresie lub wyższej.
W jedzeniu może pojawić się stopniowe usuwanie kolejnych produktów, pomijanie posiłków, bardzo wolne jedzenie, sztywne rytuały, znikanie dużych ilości żywności albo częste wyjścia do łazienki po posiłku. U części osób widoczny jest napęd do ćwiczeń mimo choroby, kontuzji lub zmęczenia.
Sygnały z ciała obejmują szybki spadek lub wahania masy ciała, marznięcie, zawroty głowy, omdlenia, osłabienie, kołatanie serca, problemy z koncentracją, zaburzenia miesiączkowania lub wzrastania. Żaden pojedynczy objaw nie potwierdza diagnozy, ale omdlenie, odwodnienie i objawy krążeniowe wymagają pilnej oceny lekarskiej.
W jadłowstręcie psychicznym pojawia się ograniczanie jedzenia, lęk przed przyrostem masy ciała i zachowania utrudniające jej odbudowę. Rozpoznanie nie powinno opierać się wyłącznie na BMI. U dzieci i nastolatków ocenia się również dotychczasową trajektorię wzrastania, tempo zmiany i etap rozwoju.
Bulimia obejmuje powtarzające się napady objadania z poczuciem utraty kontroli oraz zachowania kompensacyjne. W BED napadom nie towarzyszy regularna kompensacja. ARFID wiąże się z ograniczaniem ilości lub różnorodności jedzenia na przykład z powodu cech sensorycznych, lęku przed konsekwencjami posiłku albo małego zainteresowania jedzeniem. W ARFID obawa o kształt ciała nie jest głównym mechanizmem.
Terminy „ortoreksja” i „bigoreksja” opisują istotne klinicznie wzorce, ale nie są samodzielnymi rozpoznaniami w taki sam sposób jak anoreksja czy bulimia. Specjalista ocenia, do której kategorii diagnostycznej i jakiego planu leczenia dany obraz pasuje najlepiej.
Zdjęcie: Mizuno K / Pexels
Wybierz moment bez posiłku i bez pośpiechu. Odwołaj się do zachowania, które można zaobserwować: „Zauważyłam, że od dwóch tygodni omijasz kolację i kilka razy zrobiło ci się słabo. Martwię się o twoje zdrowie. Chcę umówić nas na konsultację”.
Unikaj komplementowania spadku masy ciała, negocjowania każdej kalorii, zawstydzania i moralizowania. Nie przeglądaj rzeczy dziecka jako pierwszego sposobu zdobywania informacji, chyba że istnieje bezpośrednie zagrożenie bezpieczeństwa. Nastolatek może zaprzeczać trudnościom lub nie być gotowy do leczenia. Rodzic nadal może umówić konsultację i dowiedzieć się, jak działać.
Ocenia wzrastanie, tempo zmian, nawodnienie, krążenie i potrzebę badań laboratoryjnych lub EKG.
Sprawdza wzorzec jedzenia, obraz ciała, nastrój, lęk, samouszkodzenia i ryzyko samobójcze.
W zależności od rozpoznania może obejmować lekarza, psychoterapeutę i dietetyka z doświadczeniem w zaburzeniach odżywiania.
Kwestionariusz SCOFF lub inny test może wspierać rozmowę, ale NICE odradza używanie narzędzia przesiewowego jako jedynej podstawy rozpoznania albo wykluczenia zaburzenia.
Zadzwoń pod 112 albo zgłoś się po pilną pomoc medyczną, jeśli nastolatek traci przytomność, jest wyraźnie odwodniony, ma ból w klatce piersiowej, zaburzenia świadomości, ciężkie osłabienie, nie przyjmuje płynów, mówi o samobójstwie lub znajduje się w innym bezpośrednim zagrożeniu.
Decyzji o przyjęciu do szpitala nie podejmuje się na podstawie jednego BMI. NICE zaleca uwzględnić tempo utraty masy ciała, wyniki badań, tętno i EKG, nawodnienie, stan narządów, ryzyko psychiczne oraz możliwość bezpiecznego leczenia poza oddziałem. Ciężkie niedożywienie, zaburzenia elektrolitowe, odwodnienie lub oznaki niewydolności narządowej wymagają ostrej opieki medycznej.
W anoreksji u dzieci i młodzieży NICE rekomenduje jako jedną z głównych opcji terapię rodzinną ukierunkowaną na anoreksję. Nie oznacza to obwiniania rodziny. Rodzice i opiekunowie uczestniczą w odbudowie regularnego odżywiania i bezpieczeństwa, a zakres odpowiedzialności zmienia się wraz ze zdrowieniem. W bulimii także stosuje się terapię rodzinną ukierunkowaną na zaburzenie lub terapię poznawczo-behawioralną skoncentrowaną na jedzeniu.
Sam jadłospis nie wystarcza, podobnie jak sama rozmowa psychologiczna bez monitorowania zdrowia fizycznego. Czas i intensywność leczenia zależą od rozpoznania, stanu somatycznego, długości choroby i odpowiedzi na pomoc. Nie warto obiecywać konkretnego odsetka remisji jednej rodzinie.
Jeśli obserwujesz narastające zmiany, zapisz ich czas, częstotliwość oraz objawy fizyczne i umów ocenę lekarską. Nie czekaj, aż masa ciała przekroczy arbitralny próg. Na konsultacji psychologicznej dla młodzieży można równolegle omówić zachowanie, nastrój i dalszą ścieżkę specjalistyczną.
Nie. Bulimia, BED, ARFID i anoreksja atypowa mogą występować bez niedowagi. Liczą się zachowania, tempo zmian, cierpienie i stan zdrowia.
Nie ma jednej przyczyny ani podstaw do automatycznego obwiniania rodziny. Jednocześnie udział bliskich może być ważną częścią leczenia osoby niepełnoletniej.
Można rozpocząć rozmowę ze specjalistą, ale przy podejrzeniu zaburzenia potrzebna jest także ocena medyczna. Niedobory i zaburzenia krążenia mogą nie być widoczne z zewnątrz.
Warto wyjaśniać decyzje i uwzględniać zdanie młodej osoby, ale poważne ryzyko zdrowotne wymaga działania dorosłych. Zakres zgody i leczenia ustala się z zespołem zgodnie z prawem i bezpieczeństwem.
Sesje odbywają się indywidualnie z nastolatkiem, ale terapeuta regularnie konsultuje się z rodzicami. Wspólne spotkania pomagają wypracować lepszą komunikację w rodzinie.
Zazwyczaj od kilkunastu do kilkudziesięciu spotkań. Czas zależy od rodzaju trudności i gotowości nastolatka do współpracy. Pierwsze efekty widoczne są często po kilku sesjach.
Tak, wielu nastolatków dobrze odnajduje się w formie online, czują się bezpieczniej w znanym otoczeniu. Terapeuta dobiera formę pracy do potrzeb i preferencji młodej osoby.
Treść ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem, psychologiem ani psychoterapeutą. W sytuacji zagrożenia życia zadzwoń pod 112.
Wakacje zmieniają rytm całej rodziny. Dziecku z ADHD może być trudniej rozpocząć dzień, przejść od ekranu do innej aktywności albo odnaleźć się w nowym miejscu. Pomaga lekka, widoczna struktura ustalona razem z dzieckiem, a nie plan wypełniony od rana do wieczora.
Pojedyncza cecha nie rozstrzyga autyzmu. Znaczenie ma wzorzec komunikacji, relacji, zachowań i potrzeb sensorycznych widoczny w rozwoju oraz różnych sytuacjach.
Reakcja dziecka na rozwód zależy między innymi od wieku, wcześniejszego funkcjonowania, bezpieczeństwa i sposobu współpracy dorosłych. Dziecko nie powinno przenosić wiadomości ani opiekować się emocjami rodzica.
