Depresja poporodowa u ojców: objawy i pomoc

Zdjęcie: Karolina Grabowska / Kaboompics / Pexels

Jest trzecia w nocy. Dziecko wreszcie zasnęło, a ojciec zamiast położyć się obok partnerki zostaje w kuchni i bez celu przewija telefon. Od kilku tygodni częściej się złości, unika rozmów i bierze dodatkowe godziny w pracy. Sam mówi tylko: „jestem zmęczony”.

Zmęczenie po narodzinach dziecka jest częste. Gdy jednak wycofanie, utrata zainteresowań, beznadzieja albo drażliwość utrzymują się i utrudniają opiekę, pracę lub relację, warto sprawdzić, czy nie rozwija się depresja.

Czy ojciec może mieć depresję poporodową

Tak. W publikacjach naukowych używa się określeń paternal postnatal depression lub paternal postpartum depression. Nie oznaczają one odrębnej formalnej diagnozy przypisanej mężczyznom. Opisują depresję występującą w czasie ciąży partnerki albo po narodzinach dziecka.

Osobną barierą bywa samo zgłoszenie się po pomoc. Piszemy o tym w tekście o terapii dla mężczyzn.

Metaanaliza 74 badań, obejmująca ponad 41 tysięcy ojców, oszacowała częstość objawów depresyjnych w tym okresie na 8,4%. Wyniki poszczególnych badań znacznie się różniły, między innymi zależnie od kraju, momentu pomiaru i użytego kwestionariusza. Ta liczba opisuje grupy badane, nie pozwala ocenić sytuacji konkretnej osoby.

Objawy depresji u ojca po narodzinach dziecka

Podstawowe objawy są takie same jak w innych epizodach depresji. Mogą obejmować:

• utrzymujący się obniżony nastrój albo poczucie pustki;
• wyraźną utratę zainteresowań i przyjemności;
• zaburzenia snu niezwiązane wyłącznie z pobudkami dziecka;
• spadek energii, trudności z koncentracją i podejmowaniem decyzji;
• silne poczucie winy, bezwartościowości lub bycia „złym ojcem”;
• zmianę apetytu i tempa działania;
• myśli o śmierci lub samobójstwie.

U części osób na pierwszy plan wysuwają się drażliwość, unikanie domu, nadużywanie alkoholu lub zachowania ryzykowne. Nie są to jednak osobne „męskie kryteria” depresji. Podobne zachowania mogą mieć inne przyczyny, dlatego sama lista nie zastępuje konsultacji.

Trzy sytuacje, które warto potraktować poważnie

Po pierwsze, ojciec jest wyczerpany, ale nawet po możliwości odpoczynku nie odzyskuje zainteresowania tym, co wcześniej było dla niego ważne. Po drugie, regularnie wycofuje się z kontaktu, bo każda prośba uruchamia złość, wstyd lub poczucie porażki. Po trzecie, coraz częściej sięga po alkohol, pracę albo gry, żeby nie mierzyć się z tym, co dzieje się w domu.

Każda z tych sytuacji może mieć kilka wyjaśnień. Ważne są zmiana względem wcześniejszego funkcjonowania, czas trwania oraz konsekwencje dla bezpieczeństwa i relacji.

Co zwiększa ryzyko

Badania wskazują na związek depresji u ojców między innymi z wcześniejszymi problemami psychicznymi, depresją partnerki, niskim wsparciem, napięciem w związku i niepewnością finansową. Są to czynniki ryzyka, a nie prosta przyczyna ani zapowiedź, że depresja na pewno się pojawi.

Znaczenie mogą mieć także przewlekły brak snu, trudny poród, problemy zdrowotne dziecka, wcześniactwo czy poczucie odsunięcia od opieki. Warto wtedy spojrzeć na sytuację całej rodziny. Kryzys jednego rodzica często zwiększa obciążenie drugiego.

Jak zacząć szukać pomocy

Pierwsze trzy kroki

1. 01

   Nazwij zmianę

   Zapisz, co zmieniło się w nastroju, śnie, pracy, relacji i używaniu alkoholu oraz od kiedy to trwa.

2. 02

   Umów ocenę

   Możesz zacząć od lekarza POZ, psychiatry albo konsultacji psychologicznej. Kwestionariusz przesiewowy nie zastępuje diagnozy.

3. 03

   Zabezpiecz codzienność

   Ustal z bliską osobą, kto może przejąć część opieki, oraz ogranicz alkohol. Przy nasileniu objawów nie zostawaj z nimi sam.

Leczenie zależy od nasilenia i obrazu objawów. Może obejmować psychoterapię, konsultację psychiatryczną i farmakoterapię zaleconą przez lekarza. Gdy problem splata się z konfliktem lub nierównym podziałem opieki, pomocna może być także terapia par. Wybór metody powinien wynikać z indywidualnej oceny, a nie z samego faktu zostania ojcem.

Jeśli rozpoznajesz u siebie kilka opisanych zmian, możesz umówić konsultację dla osoby dorosłej. Jedno spotkanie może służyć uporządkowaniu sytuacji i wybraniu dalszej ścieżki, bez deklarowania długiej terapii.

Jak rozmawiać z partnerem, który się wycofuje

Lepiej opisać zauważalną zmianę niż stawiać diagnozę: „Od kilku tygodni prawie nie śpisz, nie spotykasz się z nikim i martwię się o ciebie”. Można też zaproponować konkretną pomoc: wspólne znalezienie specjalisty, umówienie wizyty albo przejęcie części obowiązków na czas konsultacji.

Jeśli partner odmawia pomocy, nie oznacza to, że druga osoba ma wziąć na siebie całe leczenie i opiekę. Własna konsultacja może pomóc ustalić granice i plan bezpieczeństwa. Więcej o obciążeniu relacji piszemy w artykule o kryzysie w związku po porodzie.

Kiedy potrzebna jest pomoc natychmiast

Jeśli pojawiają się myśli samobójcze, zamiar zrobienia krzywdy sobie lub komuś innemu, utrata kontroli nad agresją albo stan uniemożliwiający bezpieczną opiekę nad dzieckiem, nie czekaj na planową wizytę. Zadzwoń pod 112 lub zgłoś się do najbliższego SOR albo izby przyjęć szpitala psychiatrycznego. Całodobowe Centrum Wsparcia działa pod numerem 800 70 2222, a pomoc dla dorosłych w kryzysie jest dostępna także pod numerem 116 123.

FAQ