Psycholog okołoporodowy: kiedy i w czym może pomóc

Zdjęcie: Kaboompics.com / Pexels

„Kocham dziecko, ale nie poznaję siebie” powiedziała podczas konsultacji młoda mama. Od kilku tygodni prawie nie spała, łatwo wpadała w panikę i wstydziła się powiedzieć bliskim, że czasem marzy o tym, żeby na chwilę zniknąć. Nie potrzebowała kolejnej rady o wdzięczności. Potrzebowała rozmowy, w której ktoś potraktuje poważnie jednocześnie jej miłość, zmęczenie i lęk.

Okres okołoporodowy może obejmować bardzo różne doświadczenia. U części osób jest czasem radości i wystarczającego wsparcia. U innych przynosi kryzys, nasilenie wcześniejszych trudności albo objawy, które pojawiają się po raz pierwszy. Pomoc jest dostępna nie tylko dla matek. Z konsultacji korzystają także ojcowie, partnerzy i osoby po stracie.

Kim jest psycholog okołoporodowy

Określenie „psycholog okołoporodowy” opisuje obszar praktyki, a nie odrębny zawód medyczny. Warto więc sprawdzić zarówno podstawowe kwalifikacje specjalisty, jak i jego dodatkowe przygotowanie do pracy z problemami psychicznymi w ciąży, połogu i pierwszym roku po porodzie.

Taka osoba powinna rozumieć, że objawy psychiczne splatają się w tym czasie ze stanem zdrowia, przebiegiem porodu, snem, karmieniem, relacjami i warunkami opieki nad dzieckiem. Nie zastępuje jednak ginekologa, położnej ani psychiatry. Psycholog nie dobiera leków i nie powinien samodzielnie oceniać ich bezpieczeństwa w ciąży lub podczas karmienia. Może natomiast rozpoznać potrzebę konsultacji lekarskiej i współpracować z innymi osobami zaangażowanymi w pomoc, za Twoją zgodą.

Kto może pomóc w okresie okołoporodowym

Psycholog lub psychoterapeuta

• ocenia potrzeby i nasilenie trudności
• prowadzi wsparcie lub psychoterapię w zakresie swoich kwalifikacji
• pomaga stworzyć plan dalszej pomocy

Psychiatra

• stawia diagnozę lekarską
• ocenia wskazania do leczenia farmakologicznego
• monitoruje leczenie i bezpieczeństwo leków

Położna lub lekarz prowadzący

• ocenia zdrowie somatyczne matki i dziecka
• pomaga odróżnić objawy wymagające badania medycznego
• kieruje do odpowiednich świadczeń

Zakres pracy konkretnej osoby zależy od jej wykształcenia i uprawnień. Jedna osoba może łączyć kilka ról, ale powinna jasno je nazywać.

Z czym można zgłosić się na konsultację

Nie trzeba czekać na diagnozę ani na moment, w którym codzienne funkcjonowanie całkiem się załamie. Powodem rozmowy może być między innymi:

• utrzymujący się smutek, bezradność, drażliwość lub utrata zainteresowań,
• lęk o zdrowie dziecka, napady paniki albo trudne do zatrzymania sprawdzanie,
• niechciane, budzące lęk myśli lub obrazy związane z krzywdą,
• poród przeżywany jako traumatyczny, koszmary lub unikanie przypomnień,
• trudność w odczuwaniu bliskości z dzieckiem,
• przeciążenie dotykiem, hałasem i stałą dostępnością,
• kryzys w związku po porodzie,
• wypalenie rodzicielskie,
• strata ciąży, dziecka albo niepomyślna diagnoza prenatalna,
• silny lęk przed porodem lub kolejną ciążą,
• trudność partnera w odnalezieniu się w nowej roli.

Nie każda niechciana myśl oznacza zamiar działania. W lęku i OCD mogą pojawiać się natrętne obrazy, które są sprzeczne z wartościami osoby i właśnie dlatego bardzo ją przerażają. Ich znaczenie powinien ocenić specjalista, szczególnie gdy trudno odróżnić je od poczucia utraty kontroli, urojeń lub omamów. Przeczytaj także o depresji poporodowej i depresji poporodowej u ojców.

Jak wygląda pierwsza konsultacja

Możesz przyjść z chaotyczną opowieścią. Nie musisz wcześniej ustalać, czy to depresja, lęk, trauma czy „zwykłe zmęczenie”. Rolą specjalisty jest pomóc uporządkować obraz sytuacji i sprawdzić, czego potrzebujesz.

Pierwsze spotkanie krok po kroku

1. 01

   Opisujesz to, co dzieje się teraz

   Rozmawiacie o nastroju, lęku, śnie, codziennym funkcjonowaniu i o tym, od kiedy trwa zmiana.

2. 02

   Sprawdzacie kontekst i bezpieczeństwo

   Specjalista pyta o przebieg ciąży lub porodu, wsparcie w domu, wcześniejsze trudności oraz myśli o krzywdzie.

3. 03

   Ustalacie najpilniejszą potrzebę

   Czasem będzie nią odpoczynek i wsparcie bliskich, czasem psychoterapia, konsultacja psychiatryczna lub pilna pomoc medyczna.

4. 04

   Tworzycie wstępny plan

   Plan może obejmować kolejne spotkania, kontakt z lekarzem, włączenie partnera albo skierowanie do innej placówki.

Rzetelna konsultacja nie powinna obiecywać z góry konkretnej liczby sesji. Długość wsparcia zależy od problemu, nasilenia objawów, bezpieczeństwa i odpowiedzi na leczenie.

Online czy w gabinecie

Po porodzie wyjście z domu może być trudne, dlatego konsultacja online bywa dostępniejsza. Warunkiem jest jednak miejsce, w którym możesz mówić swobodnie. Obecność dziecka na spotkaniu nie zawsze przekreśla rozmowę, ale stałe przerywanie może utrudnić ocenę ważnych objawów.

Gabinet może dać więcej prywatności i chwilę oddzielenia od obowiązków. Nie ma jednej formy najlepszej dla wszystkich. Wybór zależy od Twojego stanu, możliwości organizacyjnych, bezpieczeństwa i sposobu pracy specjalisty. Zobacz praktyczne porównanie psychoterapii online i stacjonarnej.

Przed wizytą zapytaj, czy możesz przyjść z niemowlęciem i co zrobić, jeśli podczas spotkania potrzebna będzie przerwa. Nie zakładaj, że każdy gabinet ma warunki odpowiednie dla wózka lub karmienia.

Zdjęcie: Tima Miroshnichenko / Pexels

Kiedy potrzebna jest pilna pomoc

Nie czekaj na planową konsultację psychologiczną, jeśli po porodzie pojawiają się nagle:

• omamy, na przykład słyszenie głosów, których inni nie słyszą,
• urojenia, silna dezorientacja albo wyraźna utrata kontaktu z rzeczywistością,
• bardzo silne pobudzenie, mania lub niemal całkowity brak snu połączony z nietypową energią,
• konkretny zamiar lub plan skrzywdzenia siebie albo dziecka,
• poczucie, że nie możesz zapewnić bezpieczeństwa sobie lub dziecku.

W takiej sytuacji nie zostawaj sama. Poproś zaufaną osobę, aby została z Tobą i dzieckiem. Zadzwoń pod 112 lub 999 albo jedź do najbliższej izby przyjęć lub SOR z pomocą drugiej osoby. Według wytycznych NICE podejrzenie psychozy poporodowej wymaga natychmiastowej specjalistycznej oceny. To stan medyczny, nie „porażka” rodzica.

Jeśli nie ma bezpośredniego zagrożenia, ale stan się pogarsza, skontaktuj się z lekarzem, położną, psychiatrą lub psychologiem. Możesz też zgłosić się do punktu zgłoszeniowo koordynacyjnego właściwego Centrum Zdrowia Psychicznego. Informacje o ścieżkach leczenia publikuje Pacjent.gov.pl.

Psycholog okołoporodowy w Krakowie i online

Szukając specjalisty, zapytaj o:

• podstawowe wykształcenie i szkolenie psychoterapeutyczne,
• doświadczenie w pracy z problemami w ciąży i po porodzie,
• sposób współpracy z psychiatrą, położną lub lekarzem,
• doświadczenie z problemem, z którym się zgłaszasz,
• warunki spotkań online i przychodzenia z dzieckiem,
• sposób postępowania w nagłym pogorszeniu stanu.

W Empatycznych możesz umówić konsultację w Krakowie, Wieliczce lub online. Aktualną dostępność i profile osób pracujących w tym obszarze znajdziesz na stronie zespołu. Nie przypisujemy całemu zespołowi specjalizacji okołoporodowej. Wybór powinien opierać się na informacjach z profilu konkretnej osoby.

FAQ: psycholog okołoporodowy

Co możesz zrobić dzisiaj

Zapisz jedno zdanie, które najtrudniej byłoby Ci powiedzieć bliskiej osobie. Możesz zacząć od niego podczas konsultacji, bez porządkowania całej historii. Jeśli wolisz najpierw sprawdzić nasilenie objawów po porodzie, wykonaj test przesiewowy EPDS. Wynik nie zastępuje rozmowy i nie trzeba czekać na wysoki wynik, żeby poprosić o pomoc.

Możesz też poznać zespół lub umówić pierwszą konsultację. W sytuacji nagłego zagrożenia skorzystaj z pomocy medycznej pod numerem 112 lub 999.